PCA, UKAS, DAkkS, Accredia czy ANAB? Jaką akredytację powinna posiadać jednostka certyfikująca ISO?

Jaką akredytację powinna posiadać jednostka certyfikująca ISO?

Podczas wyboru  jednostki certyfikującej systemy zarządzania wg norm ISO wiele organizacji skupia się na cenie, terminie audytu lub rozpoznawalności marki. Prędzej czy później pojawia się jednak pytanie dotyczące akredytacji.

Jedna jednostka oferuje certyfikację pod akredytacją PCA, inna pod UKAS, DAkkS, Accredia lub inną jednostką akredytującą. Dla wielu organizacji rodzi to wątpliwości: czy wszystkie te akredytacje są równie wartościowe? Czy jednostka działająca w Polsce musi posiadać akredytację PCA? Czy wybór akredytacji może mieć wpływ na uznawalność certyfikaty ISO?

Aby odpowiedzieć na te pytania, warto najpierw zrozumieć, czym jest akredytacja i jak działa  międzynarodowy system nadzoru nad jednostkami certyfikującymi.

Czym jest akredytacja?

Akredytacja jest formalnym potwierdzeniem kompetencji jednostki certyfikującej do prowadzenia certyfikacji zgodnie z określonymi wymaganiami oraz w zakresie objętym akredytacją.

W przypadku certyfikacji systemów zarządzania jednostka akredytująca nie ocenia organizacji ubiegającej się o certyfikat ISO. Przedmiotem oceny jest jednostka certyfikująca, jej procesy, zasoby oraz zdolność do prowadzenia wiarygodnej, bezstronnej i skutecznie nadzorowanej działalności certyfikacyjnej zgodnie z wymaganiami normy ISO/IEC 17021-1.

Podczas oceny weryfikowane są między innymi:

• struktura organizacyjna i niezależność jednostki certyfikującej,
• kompetencje personelu zaangażowanego w proces certyfikacji,
• kwalifikowanie i nadzorowanie audytorów,
• proces podejmowania decyzji certyfikacyjnych,
• sposób postępowania ze skargami i odwołaniami.

Dzięki temu strony zainteresowane, takie jak klienci, partnerzy biznesowi, inwestorzy, instytucje publiczne czy organy nadzoru, mogą mieć większą pewność, że certyfikat został wydany w wyniku procesu prowadzonego przez jednostkę podlegającą niezależnemu nadzorowi. Daje to również organizacji większe zaufanie do jakości i wiarygodności procesu certyfikacji.

Czy jednostka certyfikująca działająca w Polsce musi posiadać akredytację PCA?

Nie.

Jest to jedno z najczęściej zadawanych pytań przez organizacje poszukujące jednostki certyfikującej.

Choć PCA jest krajową jednostką akredytującą działającą w Polsce, jednostki certyfikujące mogą prowadzić działalność również w oparciu o akredytacje udzielone przez inne jednostki akredytujące.

Oznacza to, że organizacja działająca w Polsce może otrzymać certyfikat wydany pod akredytacją PCA, UKAS, DAkkS, Accredia, ANAB lub innej jednostki akredytującej.

Czym jest PCA?

Polskie Centrum Akredytacji (PCA) jest krajową jednostką akredytującą w Polsce. Zostało wyznaczone przez państwo polskie do prowadzenia działalności akredytacyjnej zgodnie z przepisami krajowymi i europejskimi.

PCA udziela akredytacji między innymi jednostkom certyfikującym, laboratoriom, jednostkom inspekcyjnym oraz innym podmiotom prowadzącym działalność w zakresie oceny zgodności.

Z tego względu akredytacja PCA jest najczęściej spotykaną akredytacją w przypadku jednostek certyfikujących posiadających siedzibę w Polsce. W praktyce posiadają ją zarówno jednostki o polskim kapitale, jak i polskie spółki należące do międzynarodowych grup certyfikacyjnych.

Nie oznacza to jednak, że każda jednostka certyfikująca działająca w Polsce musi posiadać akredytację PCA. Rynek certyfikacji funkcjonuje w ramach międzynarodowego systemu akredytacji, a relacje pomiędzy jednostkami certyfikującymi, podmiotami akredytowanymi i grupami certyfikacyjnymi są często bardziej złożone. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, z czego to wynika i jak interpretować informacje o akredytacjach pojawiające się w ofertach jednostek certyfikujących.

Dlaczego jednostki certyfikujące działające w Polsce korzystają z różnych akredytacji?

Wynika to najczęściej ze sposobu funkcjonowania międzynarodowych grup certyfikacyjnych oraz zakresów akredytacji posiadanych przez poszczególne podmioty wchodzące w ich skład.

Przykładowo:

• certyfikacja może być prowadzona w ramach akredytacji podmiotu należącego do międzynarodowej grupy certyfikacyjnej,
• określony program certyfikacji lub schemat branżowy może być realizowany przez inny podmiot w grupie posiadający odpowiednią akredytację,

W efekcie organizacje porównujące oferty certyfikacji mogą spotkać jednostki certyfikujące działające w Polsce, które prowadzą certyfikację w ramach akredytacji udzielonych przez różne jednostki akredytujące.

Do najczęściej spotykanych na polskim rynku jednostek akredytujących, których akredytacje wykorzystywane są w certyfikacji systemów zarządzania, należą między innymi:

• Accredia (Ente Italiano di Accreditamento)
• ANAB (ANSI National Accreditation Board)
• COFRAC (Comité Français d'Accréditation)
• ČIA (Český institut pro akreditaci) – Czechy 
• DAkkS (Deutsche Akkreditierungsstelle)
• PCA (Polskie Centrum Akredytacji)
• SAS (Swiss Accreditation Service)
• UKAS (United Kingdom Accreditation Service)

Sam fakt posiadania akredytacji wydanej przez określoną jednostkę akredytującą nie przesądza jeszcze o jakości usługi certyfikacyjnej. Znacznie ważniejsze jest sprawdzenie, czy akredytacja jest aktywna, obejmuje wymaganą normę oraz odpowiada zakresowi działalności organizacji.

Więcej jednsotek akredytujących działających na świecie znajdziesz w przewodniku po jednostkach akredytująych.

Akredytacja nie jest przypisana do marki

Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez organizacje wybierające jednostkę certyfikującą jest utożsamianie marki jednostki z jej akredytacją.

W praktyce wiele osób zakłada, że jeżeli zna nazwę lub logo danej organizacji certyfikacyjnej, automatycznie wie również, pod jaką akredytacją zostanie przeprowadzona certyfikacja. Tymczasem nazwa handlowa nie zawsze pozwala jednoznacznie określić podmiot posiadający akredytację ani podmiot odpowiedzialny za wydanie certyfikatu.

Akredytacja nie jest przypisana do logo, marki ani nazwy handlowej. Jest przypisana do konkretnego podmiotu prawnego, który posiada akredytację i odpowiada za prowadzenie procesu certyfikacji.

Dlatego jednostki działające pod tą samą marką mogą prowadzić certyfikację pod różnymi akredytacjami.

Przykładowo:

• jedna spółka grupy może posiadać akredytację PCA,
• druga akredytację DAkkS,
• trzecia akredytację UKAS.

Z perspektywy organizacji znaczenie ma nie tyle marka jednostki certyfikującej, ile podmiot, który faktycznie wydaje certyfikat oraz akredytacja, pod którą prowadzona jest certyfikacja.

Cztery modele funkcjonowania jednostek certyfikujących

Po zrozumieniu, że akredytacja jest przypisana do konkretnego podmiotu prawnego, a nie do marki, łatwiej wyjaśnić, dlaczego na rynku można spotkać różne modele prowadzenia działalności certyfikacyjnej.

Poniżej przedstawiono cztery najczęściej spotykane modele funkcjonowania jednostek certyfikujących na polskim rynku.

Rysunek 1. Cztery najczęściej spotykane modele funkcjonowania jednostek certyfikujących systemy zarządzania na polskim rynku.

Model 1 – polska jednostka certyfikująca z akredytacją PCA

Przykłady:

• PCBC,
• UDT-CERT,
• PRS.

W tym modelu organizacja współpracuje bezpośrednio z polską jednostką certyfikującą posiadającą akredytację PCA. Ten sam podmiot przeprowadza audyt, podejmuje decyzję certyfikacyjną i wydaje certyfikat.

Działalność jednostki podlega nadzorowi Polskiego Centrum Akredytacji.

Schemat:

PCA → Polska jednostka certyfikująca → Organizacja certyfikowana

Model 2 – polska spółka międzynarodowej grupy posiadająca akredytację PCA

Przykłady:

• TÜV NORD Polska,
• TÜV Rheinland Polska,
• SGS Polska,
• Bureau Veritas Polska.

W tym modelu jednostka certyfikująca jest częścią międzynarodowej lub globalnej grupy certyfikacyjnej, jednak akredytowanym podmiotem pozostaje polska spółka należąca do tej grupy.

To ona przeprowadza audyt, podejmuje decyzję certyfikacyjną oraz wydaje certyfikat pod akredytacją PCA.

Z perspektywy organizacji proces certyfikacji przebiega podobnie jak w Modelu 1. Różnica polega na tym, że jednostka certyfikująca funkcjonuje w strukturach międzynarodowej lub globalnej grupy certyfikacyjnej, a nie jako niezależny podmiot.

Schemat:

PCA → Akredytowana polska spółka międzynarodowej lub globalnej grupy certyfikacyjnej → Organizacja certyfikowana

Model 3 – certyfikacja realizowana w ramach akredytacji międzynarodowej grupy certyfikacyjnej

Przykładem może być BSI.

W tym modelu certyfikacja prowadzona w Polsce realizowana jest w ramach akredytacji posiadanej przez podmiot należący do międzynarodowej lub globalnej grupy certyfikacyjnej. Akredytacja została udzielona podmiotowi mającemu siedzibę w kraju właściwym dla danej jednostki akredytującej, np. w Wielkiej Brytanii dla UKAS, we Włoszech dla Accredia czy w Stanach Zjednoczonych dla ANAB.

Polska lokalizacja została uwzględniona w zakresie tej akredytacji i stanowi część organizacji objętej nadzorem akredytacyjnym. Oznacza to, że uczestniczy w realizacji procesów certyfikacyjnych, a jej działalność podlega ocenom prowadzonym w ramach nadzoru nad daną akredytacją.

Schemat:

Jednostka akredytująca (UKAS / Accredia / ANAB / DAkkS i inne) → Akredytowany podmiot międzynarodowej lub globalnej grupy certyfikacyjnej (obejmujący również wskazane lokalizacje, np. w Polsce) → Organizacja certyfikowana

Model 4 – certyfikacja realizowana przez inny podmiot grupy ze względu na zakres akredytacji

Międzynarodowe lub globalne grupy certyfikacyjne często prowadzą działalność poprzez sieć spółek działających w różnych krajach. Poszczególne podmioty w grupie mogą posiadać różne zakresy akredytacji obejmujące określone normy, programy certyfikacji, schematy branżowe lub sektory działalności.

Może się więc zdarzyć, że polska spółka posiada akredytację dla podstawowych norm systemów zarządzania, takich jak ISO 9001 czy ISO 14001, ale nie posiada akredytacji wymaganej dla bardziej specjalistycznej normy, programu certyfikacji lub schematu branżowego.

W takiej sytuacji certyfikacja może zostać przeprowadzona przez inny podmiot należący do tej samej grupy certyfikacyjnej, który posiada odpowiednią akredytację dla danego zakresu certyfikacji.

W przeciwieństwie do Modelu 3 polska spółka nie jest objęta zakresem akredytacji wykorzystywanej do przeprowadzenia certyfikacji. Może jednak uczestniczyć w obsłudze klienta, przygotowaniu oferty, organizacji audytu lub koordynacji procesu certyfikacji.

Z perspektywy organizacji oznacza to, że kontakt handlowy może odbywać się z lokalnym biurem działającym w Polsce, natomiast certyfikat zostanie wydany przez inny podmiot należący do grupy certyfikacyjnej i posiadający wymaganą akredytację.

Dlatego szczególnie ważne jest sprawdzenie, który podmiot będzie odpowiedzialny za wydanie certyfikatu oraz pod jaką akredytacją zostanie przeprowadzona certyfikacja. Informacje te powinny być jasno wskazane w ofercie oraz dokumentacji certyfikacyjnej.

Taki model może wiązać się z udziałem audytorów z innych krajów, zwłaszcza w przypadku specjalistycznych norm, programów certyfikacji lub sektorów działalności, dla których lokalnie nie są dostępni audytorzy spełniający wymagania kompetencyjne danej akredytacji. Nie jest to jednak regułą i zależy od struktury grupy certyfikacyjnej oraz dostępności odpowiednich kompetencji.

Przykładowo polska spółka może posiadać akredytację PCA dla ISO 9001 i ISO 14001, natomiast certyfikacja według specjalistycznego programu branżowego może zostać przeprowadzona przez spółkę tej samej grupy działającą w innym kraju i posiadającą wymaganą akredytację.

Schemat:

Polska spółka grupy certyfikacyjnej (obsługa klienta)
↓
Inny podmiot grupy posiadający wymaganą akredytację
↓
Organizacja certyfikowana

Czy PCA prowadzi akredytację dla wszystkich norm i programów certyfikacji?

Nie zawsze.

Systemy certyfikacji oraz programy oceny zgodności stale się rozwijają. Na rynku regularnie pojawiają się nowe normy, wymagania branżowe oraz programy certyfikacji odpowiadające potrzebom określonych sektorów gospodarki.

Niektóre programy certyfikacji, schematy branżowe lub wymagania sektorowe są realizowane pod akredytacją innych uznanych jednostek akredytujących.

Wynika to najczęściej z historii rozwoju danego programu certyfikacji, jego specyfiki lub sposobu funkcjonowania międzynarodowych i globalnych grup certyfikacyjnych.

Czy PCA może uczestniczyć w ocenach jednostek certyfikujących działających pod zagraniczną akredytacją?

Tak.

Wiele osób zakłada, że jednostka akredytująca ocenia wyłącznie organizacje, którym sama udzieliła akredytacji. W przypadku międzynarodowych i globalnych grup certyfikacyjnych mechanizm nadzoru nad akredytacją jest jednak bardziej złożony.

Jak wyjaśniono wcześniej, część grup certyfikacyjnych prowadzi działalność poprzez sieć lokalizacji objętych wspólną akredytacją udzieloną przez jednostkę akredytującą z określonego kraju. W takich przypadkach polskie lokalizacje mogą być uwzględnione w zakresie akredytacji udzielonej przez UKAS, Accredia, ANAB lub inną zagraniczną jednostkę akredytującą.

Nadzór nad taką akredytacją obejmuje ocenę lokalizacji objętych jej zakresem, niezależnie od kraju, w którym się znajdują. Jednostki akredytujące współpracują ze sobą, wykorzystując wiedzę i doświadczenie lokalnych ekspertów oraz audytorów działających na terenie danego kraju.

W efekcie PCA może uczestniczyć w ocenach prowadzonych w Polsce na potrzeby akredytacji udzielonej przez zagraniczną jednostkę akredytującą. Działania te realizowane są w ramach współpracy pomiędzy jednostkami akredytującymi.

Należy jednak pamiętać, że udział PCA w takiej ocenie nie oznacza przejęcia odpowiedzialności za akredytację. Odpowiedzialność za udzielenie, utrzymanie, zawieszenie lub cofnięcie akredytacji pozostaje po stronie jednostki akredytującej, która formalnie udzieliła akredytacji i sprawuje nad nią nadzór.

Czy akredytacja PCA jest lepsza niż UKAS, DAkkS lub Accredia?

Nie.

Jeżeli dana jednostka akredytująca jest sygnatariuszem odpowiednich porozumień międzynarodowych dotyczących wzajemnego uznawania akredytacji, certyfikaty wydawane przez akredytowane przez nią jednostki certyfikujące są co do zasady uznawane na równoważnym poziomie.

Niektóre jednostki akredytujące, takie jak UKAS, DAkkS, Accredia czy ANAB, mogą być częściej spotykane na certyfikatach funkcjonujących na światowym rynku. Wynika to przede wszystkim z faktu, że są one szeroko wykorzystywane przez globalne grupy certyfikacyjne prowadzące działalność w wielu krajach.

Nie oznacza to jednak, że akredytacje te są bardziej wartościowe od akredytacji PCA. Większa rozpoznawalność określonego znaku akredytacji często wynika ze skali działalności organizacji certyfikacyjnych korzystających z danej akredytacji, a nie z różnic w poziomie kompetencji lub uznawalności samej jednostki akredytującej.

Jednocześnie przy wyborze jednostki certyfikującej warto uwzględnić oczekiwania klientów, partnerów biznesowych oraz innych stron zainteresowanych. W niektórych branżach, krajach lub organizacjach określone akredytacje mogą być lepiej rozpoznawane lub częściej spotykane niż inne, co może wpływać na sposób postrzegania certyfikatu.

Znacznie ważniejsze od kraju pochodzenia akredytacji jest jednak sprawdzenie:

• czy akredytacja jest aktywna,
• czy obejmuje daną normę ISO,
• czy obejmuje odpowiedni sektor działalności,
• jaki podmiot faktycznie wydaje certyfikat,
• czy akredytacja będzie akceptowana przez klientów i inne strony zainteresowane organizacji.

To właśnie te informacje mają największe znaczenie przy ocenie wartości i przydatności certyfikacji dla danej organizacji.

Jak sprawdzić akredytację jednostki certyfikującej?

Jak pokazano wcześniej, nazwa marki jednostki certyfikującej nie zawsze pozwala jednoznacznie określić, który podmiot będzie odpowiedzialny za wydanie certyfikatu oraz pod jaką akredytacją zostanie przeprowadzona certyfikacja.

Dlatego przed podpisaniem umowy warto zweryfikować:

• jaki podmiot będzie odpowiedzialny za wydanie certyfikatu,
• jaka jednostka akredytująca udzieliła akredytacji,
• czy akredytacja jest aktywna,
• czy obejmuje wymaganą normę ISO,
• czy zakres akredytacji obejmuje działalność organizacji,
• czy planowana akredytacja spełnia wymagania klientów i innych stron zainteresowanych.

Informacje te można zweryfikować w dokumentach ofertowych, na certyfikacie, w dokumentach akredytacyjnych oraz w publicznych wykazach prowadzonych przez jednostki akredytujące.

Pozwala to upewnić się, kto faktycznie odpowiada za proces certyfikacji, pod jakim nadzorem będzie on realizowany oraz czy wybrane rozwiązanie odpowiada potrzebom organizacji.

Podsumowanie

Dla większości organizacji certyfikat wydany pod akredytacją PCA, UKAS, DAkkS, Accredia, ANAB lub innej uznanej jednostki akredytującej będzie miał porównywalną wartość, pod warunkiem że akredytacja jest aktywna, obejmuje wymaganą normę oraz odpowiada zakresowi działalności organizacji.

Certiget pomaga organizacjom świadomie poruszać się po rynku certyfikacji i podejmować lepsze decyzje dotyczące wyboru jednostki certyfikującej. Zbieramy oferty jednostek certyfikujących, porównujemy ich zakres działalności, akredytacje, doświadczenie branżowe oraz warunki realizacji certyfikacji. Wspieramy również organizacje w analizie i negocjowaniu warunków cenowych oraz zapisów umownych.

Analizujemy nie tylko same oferty certyfikacji, ale również wymagania organizacji, oczekiwania klientów, rynki eksportowe, specyfikę branży oraz potencjalne ryzyka związane z wyborem określonej jednostki certyfikującej lub akredytacji. Dzięki temu organizacje mogą porównywać dostępne rozwiązania nie tylko pod względem ceny, ale również ich przydatności biznesowej, akceptowalności rynkowej oraz dopasowania do długoterminowych celów organizacji.

Na stronach certiget.pl oraz certiget.eu dostępny jest szczegółowy katalog jednostek certyfikujących systemy zarządzania z Polski i całego świata.